نماد پردازی در ادبیات جلوه ای از ویژگی های نظم و نثر ایران به شمار می رود. شاعران ایران از دوره مشروطه به بعد در شعر نو از نمادها برای بیان عقاید سیاسی و اجتماعی خود استفاده فراوانی کرده اند.
از پیشگامان این نوع شعر می توان نیما یوشیج را نام برد از ویژگی های بارز شعر نیمایی پرداختن به مسایل اجتماعی با زبانی نمادین است.
مهدی اخوان ثالث و سهراب سپهری را باید از نخستین کسانی دانست که راه نیما را شناختند و به پیروی از او پرداختند.
بعد از این شاعران پر آوازه , شاعر بزرگ و نامی دیگری که از نماد ها برای بیان عقاید سیاسی و اجتماعی خود پرداخته ایرج جنتی عطایی است. او همیشه به این اصل معتقد بوده که اشعار اعتراضی نباید رنگ و بوی شاعرانه خود را از دست دهند و به صورت شعار در آیند مثل بیشتر ترانه های اعتراضی دیگر , که امروزه کم هم نیستند.
به بررسی کوتاه چند بیت از شعرهای اعتراضی ایرج جنتی عطایی می پردازیم:
خونه این خونۀ ویرون
واسه من هزارتا خاطره داره
,
سیل غارتگر اومد
از تو رودخونه گذشت
پل ها رو شکست و برد
زد و از خونه گذشت
استفاده از واژه های خونه ,سیل غارتگر , پل ها و... در این شعر به صورت نمادین و نه در جای اصلی خود
این شعر را از نظر معنایی بسیار غنی ساخته. در جای دیگر و در شعر وطن:
به نام آهن و گندم
اینک ترانه آزادی
آهن و گندم در کنار هم بصورت دو نماد , زیبای خاصی به این شعر بخشیده. در شعر اعتراضی گل سرخ به زیبایی از نمادهایی همچون گل سرخ , کاوه , ضحاک و... استفاده شده.
شکفته چون گل سرخ بر سینه های یاران
عشقی به نام مردم قلبی به شکل ایران
,
کاوه هنوزم با ماست بگو بگو به ضحاک
زبان شعری ایرج در ترانه های اعتراضی غیر مستقیم و کنایه ای و آمیخته با مضامین و مفاهیم سیاسی و اجتماعی عصر حاضر با بیانی نمادین است, که محصول تجربه چندین ساله وی در عرصه شعر و موسیقی هم در ایران و هم در غربت است.
از اشعار اخیر و زیبای او که با استفاده از تیکنیک های استادانه نماد پردازی سروده شده و حال و هوای دیگری به دنیای ترانه های او بخشیده دو ترانه درخت و پروانه ای در مشت را می توان نام برد.
اون درخت سر بلند پر غرور
که سرش داره به خورشید می رسه منم منم
,
من به فکر غربت مسا فرام
,
من صدای سبز خاک سربی ام
,
رقص دست نرمت ای تبر به دست
با هجوم تبر گشنه و سخت
شعر درخت از زیباترین شعرهایی است که با استفاده از همین زبان نمادین بیان شده استفاده از واژه های درخت, مسافر, خاک سربی و... در این زمینه مشهود است بیان وضعیت ملت ایران به عنوان یک ملت خواهان پیشرفت, آزادی که به آن مجال نمی دهند بسیار زیبا به صورت نمادین بیان شده و اسباب ماندگاری این اثر شده است, فراموش نکنیم صرفاً نمادها باعث ماندگاری یک اثر نمی شوند بخشی از ماندگاری یک اثر به واسطه ذات و درون آن اثر است.
ایرج جنتی عطایی همواره از نمادها برای بیان اشعار خود استفاده کرده تعداد اشعار به این سبک او بسیار زیاد هستند و متاسفانه در این جا نمی توان به تمام آنها پرداخت آنچه که مطالعه کردید تنها تعداد محدودی از ابیات اشعاری از او بود که امیدوارم رضایت شما عزیزان رو هم گرفته باشم.
شاد باشید
امیر(رازقی)

|